Μαθησιακές Δυσκολίες
Με τον όρο «δυσκολίες μάθησης» ή «προβλήματα μάθησης» αναφερόμαστε γενικά σε καταστάσεις κατά τις οποίες ένα παιδί ή ένας ενήλικας δυσκολεύεται στην κατάκτηση ενός ή περισσοτέρων γνωστικών αντικειμένων ή δεξιοτήτων. Η αιτιολογία των προβλημάτων μάθησης ποικίλλει και μπορεί να εντοπίζεται σε παράγοντες ενδογενείς, που αφορούν δηλαδή το ίδιο το άτομο (όπως είναι η κληρονομικότητα, η συνύπαρξη άλλων δυσκολιών και ιδιαιτεροτήτων στη συμπεριφορά και την ικανότητα προσαρμογής στο σχολικό περιβάλλον, ιατρικές καταστάσεις που τυχόν συνυπάρχουν κ.ά.) ή/και εξωγενείς, που αφορούν στο περιβάλλον του ατόμου (ελλιπής σχολική φοίτηση, μη κατάλληλη εκπαίδευση, μειωμένη επαφή με τον γραπτό λόγο στο οικογενειακό περιβάλλον κ.ά.).
Οι δυσκολίες αυτές είναι σημαντικό να εντοπίζονται και να αντιμετωπίζονται έγκαιρα. Έτσι διασφαλίζεται η ομαλότερη σχολική πορεία του παιδιού, καθώς μάλιστα οι απαιτήσεις αυξάνονται από τη μία τάξη/εκπαιδευτική βαθμίδα στην επόμενη. Επιπλέον προλαμβάνονται δευτερογενή προβλήματα, όπως είναι η ανασφάλεια, η χαμηλή αυτοεκτίμηση, το αυξημένο άγχος και το «κλείσιμο» στον εαυτό (απόσυρση). Σε άλλες περιπτώσεις το παιδί μπορεί να εκδηλώσει ακόμα και προκλητική συμπεριφορά ή επιθετικότητα, στην προσπάθειά του να διαχειριστεί το ζήτημα που το προβληματίζει.
Πότε πρέπει να απευθυνθούμε σε ειδικό;
Ως προς την επεξεργασία του λόγου τα παιδιά με δυσκολίες μάθησης παρουσιάζουν συχνά δυσκολία:
-
στη μνημονική συγκράτηση των γραμμάτων και των άλλων γλωσσικών συμβόλων
-
στην οπτική διάκριση μεταξύ των γραμμάτων και των άλλων γλωσσικών συμβόλων
-
στην ακουστική διάκριση γλωσσικών ήχων (φωνημάτων)
-
στη σύνδεση των γραμμάτων (γραφήματα) με τον ήχο τον οποίο αντιπροσωπεύουν (φωνήματα)
-
στην ανάγνωση
-
στην κατανόηση του κειμένου που διαβάζουν
-
στη μνημονική συγκράτηση πληροφοριών από το κείμενο που έχουν μόλις διαβάσει
-
στη γραπτή μεταφορά των λέξεων ως προς την ακολουθία των ήχων από τους οποίους αποτελούνται (παραλείψεις, αντικαταστάσεις ή/και αντιμεταθέσεις φθόγγων, παραλείψεις ή/και αντιμεταθέσεις συλλαβών, παραλείψεις μίας ή περισσότερων συλλαβών κ.τ.ό.)
-
στην κατανόηση και διάκριση μεταξύ των μερών του λόγου (όπως είναι το ρήμα, το ουσιαστικό κ.λπ.)
-
στην εκμάθηση και την εφαρμογή των κανόνων της Γραμματικής και της Ορθογραφίας (εσφαλμένη και ασταθής γραφή των καταλήξεων των λέξεων)
-
στη μνημονική συγκράτηση του τρόπου γραφής ορισμένων λέξεων (εσφαλμένη και ασταθής γραφή του θέματος των λέξεων)
-
στην παραγωγή γραπτού λόγου (έκθεση) (κείμενα φτωχά σε ιδέες/επιχειρήματα, προβλήματα οργάνωσης/δομής και αλληλουχίας, δυσκολία στην τήρηση των συντακτικών κανόνων, «τηλεγραφικός» λόγος, φτωχό λεξιλόγιο, μειωμένη χρήση σημείων στίξης ή παντελής απουσία τους κ.ά.)
-
στη μνημονική συγκράτηση αφηρημένων εννοιών (όπως είναι η ορολογία της Γραμματικής, αλλά και αφηρημένα ουσιαστικά που χρησιμοποιούνται στην καθημερινή ζωή)
-
στη μνημονική συγκράτηση ακολουθιών (δηλ. δεδομένων που βρίσκονται σε συγκεκριμένη σειρά, όπως είναι οι εποχές και οι μήνες του χρόνου, αλλά και η προπαίδεια), καθώς και στη νοερή κίνηση εντός των ακολουθιών αυτών
-
στην προσέγγιση των δευτερευόντων μαθημάτων (π.χ. Ιστορία).
-
Ως προς την κατανόηση και επεξεργασία των μαθηματικών εννοιών τα παιδιά με δυσκολίες μάθησης συχνά εμφανίζουν δυσχέρεια:
-
στην κατάκτηση των προαριθμητικών εννοιών (μεγέθη, ποσότητες, ταξινόμηση, αρίθμηση, προσανατολισμός στον χώρο και τον χρόνο κ.τ.ό.)
-
στη μνημονική συγκράτηση των αριθμητικών συμβόλων
-
στη σύνδεση των μαθηματικών συμβόλων με την ποσότητα ή την έννοια που αντιπροσωπεύουν
-
στην οπτική διάκριση μεταξύ των μαθηματικών συμβόλων (αριθμοί και πρόσημα)
-
στην κατανόηση του δεκαδικού συστήματος
-
στη μνημονική συγκράτηση του αποτελέσματος απλών πράξεων με μονοψήφιους αριθμούς μέχρι το 10 (π.χ. 4+2, 5+5, 7+3 κ.τ.ό.), καθώς και στη χρήση των αποτελεσμάτων των απλών αυτών πράξεων για τη γρήγορη εκτέλεση πράξεων με μεγαλύτερους αριθμούς (π.χ. 34+2, 50+50, 107+3 κ.τ.ό.)
-
στη μνημονική συγκράτηση του τρόπου εκτέλεσης των πράξεων
-
στη σωστή τοποθέτηση των αριθμών και των υπόλοιπων μαθηματικών συμβόλων στο χαρτί, για την εκτέλεση μιας πράξης
-
στη διαχείριση των κρατουμένων κατά την εκτέλεση των πράξεων (συχνά ξεχνούν να τα καταγράψουν ή/και να τα προσθέσουν, ή τα προσθέτουν σε λάθος ψηφίο)
-
στην κατανόηση και διαχείριση προβλημάτων Αριθμητικής
-
στην κατανόηση και επεξεργασία προβλημάτων Γεωμετρίας
-
στην εκμάθηση της προπαίδειας
-
στην κατανόηση εννοιών όπως είναι τα κλάσματα και οι δεκαδικοί αριθμοί.
Άλλες δυσκολίες που τα παιδιά με προβλήματα μάθησης μπορεί να αντιμετωπίζουν αφορούν:
-
τον οπτικοχωρικό προσανατολισμό (διάκριση επάνω-κάτω, δεξιά-αριστερά) (σχηματισμός των γραμμάτων, των αριθμών και άλλων παρόμοιων συμβόλων με λάθος προσανατολισμό, π.χ. σύγχυση μεταξύ του «ε» και του «3»)
-
την ικανότητα για μεταφορά της μάθησης από τη μία κατάσταση στην άλλη, καθώς και για την εφαρμογή από το ίδιο το παιδί των κατάλληλων στρατηγικών, προκειμένου να προσεγγίσει και να επεξεργαστεί μια μαθησιακή δραστηριότητα ή ένα γνωστικό αντικείμενο (μεταγνωστικές στρατηγικές)
-
την ικανότητα για συγκέντρωση της προσοχής
-
την ικανότητα για παρεμπόδιση της παρορμητικής συμπεριφοράς
-
την αίσθηση και τη διαχείριση του χρόνου
-
τις σχέσεις με τους συνομηλίκους.